Kawentenan basa Bali pinaka sarana masilur atur majeng parajana pamekas krama Bali. Sangkaning basa punika prasida ngametuang makudang parikrama ring jagate. Punika kawentenan sane sujati inggian basa pinaka piranti sane dahat mabuat pisan.
Basa Bali sane katami duk riin saking panglingsir patut kawerdiang antuk setata mabasa Bali mangda sayan waged. Akeh penampen saking para jadma sane sampun kanajunaraga indik soroh-soroh basa Bali. Ring sor jagi kaunggahan indik parinama miwah warna basa Bali sane katilikan olih para wagmi basa Bali.
1.
Parinama (istilah)
Sadurung kabaos
Anggah-ungguhing Basa Bali, wenten makudang- kudang parinama kaanggen maosang
Anggah-ungguhing Basa Bali, luir ipun:
a) Sor Singgih Basa Bali (I Nengah Tinggen)
b) Unda Usuk Basa Bali (Tim Peneliti UNUD)
c) Warna-warni Bahasa Bali (J. Kersten, SVD)
d) Undag-undagan Bahasa Bali (I B Udara Naryana)
e) Anggah-ungguhing Basa Bali (Pasamuan Agung ring Singaraja warsa 1974)
f) Tingkat-tingkatan Bicara dalam Bahasa Bali
2.
Anggah-ungguhin Basa Bali wantah wenten ring Bali
Dataran, ring Pagunungan/Bali Aga (nenten wenten)
3.
Sane mawinan wenten Anggah-ungguhin Basa Bali
saking ranah tradisional, duaning:
- Wenten Catur Wangsa:
a) Brahmana
b) Ksatria Tri Wangsa (Sang Singgih)
c) Wesia
d) Sudra Wangsa Jaba (Sang Sor)
- Wenten Pabinayan
Warna/Linggih (Jabatan) saking ranah modern, minakadi:
a) Wentan Pejabat, Majikan, Guru, Sang Pandita, Raja, msl
b) Wente pegawai, Buruh, Murid, Sisia, Panjak, msl
4.
Tatakrama
Kawentenan Tri Wangsa
miwah Wangsa Jaba puniki mawinan metu tatakrama:
· Wangsa Jaba rikala mabaos ring Tri Wangsa patut ngangge Basa Alus
· Wangsa Jaba rikala mabaos ring Wangsa Jaba, kangkat Mabasa Andap (kapara, sesamen)
· Kawetenan pabinayan Warna Jabatan punika mawinan metu tatakrama:
· Pegawai, rikala mabaos ring pejabat patut ngangge Basa Alus
· Pejabat, rikala mabaos ring pegawai, kangkat ngange Basa Andap
5.
Undagan Anggah-ungguhing Basa Bali
Kawagedang mabasa
Bali manut anggah-ungguhing patut kaselehin miwah kaplajahin saking:
· Anggah-ungguhing Kruna
· Anggah-ungguhing Lengkara
· Anggah-ungguhing Basa
Tidak ada komentar:
Posting Komentar